Η Ερέτρια βρίσκεται στη δυτική ακτή της Εύβοιας, ακριβώς απέναντι από τη στεριά, και είναι σήμερα ένας ήσυχος, φιλικός προς τις οικογένειες παραθεριστικός τόπος. Αυτό που εκπλήσσει πολλούς επισκέπτες: κάτω από το σημερινό ρυμοτομικό σχέδιο βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Ελλάδας – και ανάμεσα στην αρχαιότητα και το σήμερα κρύβεται μια ταραγμένη, ελάχιστα γνωστή ιστορία που σφραγίζει τον τόπο μέχρι σήμερα.
Αρχαία ιστορία
Η Ερέτρια ιδρύθηκε ήδη στους πρώιμους ελληνικούς χρόνους και αναφέρεται από τον Όμηρο στην Ιλιάδα ως πόλη που έστειλε πλοία στην Τροία. Τον 8ο αιώνα π.Χ. εξελίχθηκε, μαζί με τη γειτονική Χαλκίδα, σε ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά κέντρα του Αιγαίου και για ένα διάστημα έλεγχε νησιά όπως η Άνδρος, η Τήνος και η Κέα.
Στα τέλη του 8ου αιώνα π.Χ. η πόλη έχασε τον λεγόμενο Ληλάντιο πόλεμο από τη Χαλκίδα για το εύφορο Ληλάντιο πεδίο – μια ήττα που ώθησε την Ερέτρια να ιδρύσει περισσότερες δικές της αποικίες στη Μεσόγειο.
Το 490 π.Χ. η πόλη δέχτηκε βαρύ πλήγμα: επειδή η Ερέτρια είχε στηρίξει την Ιωνική Επανάσταση κατά των Περσών, ο Μέγας Βασιλεύς Δαρείος Α΄ αποφάσισε να την τιμωρήσει. Οι Πέρσες πολιόρκησαν, λεηλάτησαν και πυρπόλησαν την Ερέτρια, σκότωσαν τους άνδρες πολίτες και πήραν γυναίκες και παιδιά ως σκλάβους. Τότε καταστράφηκε και ο μεγάλος ναός του Απόλλωνα. Η πόλη όμως ξαναχτίστηκε, πήρε μέρος το 479 π.Χ. στη μάχη των Πλαταιών και στη συνέχεια εντάχθηκε στη Δηλιακή Συμμαχία υπό την ηγεσία της Αθήνας.
Μετά το 338 π.Χ. η Ερέτρια πέρασε υπό μακεδονική κυριαρχία και γνώρισε νέα άνθηση έως τον 3ο αιώνα π.Χ. Το τέλος ήρθε σε δύο στάδια: το 198 π.Χ. οι Ρωμαίοι λεηλάτησαν την πόλη στον Β΄ Μακεδονικό πόλεμο, και το 87 π.Χ. καταστράφηκε οριστικά στον Α΄ Μιθριδατικό πόλεμο. Έκτοτε η Ερέτρια παρήκμασε για αιώνες σε έναν μικρό, ασήμαντο οικισμό.
Τι σώζεται σήμερα από την αρχαιότητα
Το αρχαίο θέατρο και τα θεμέλια του ναού του Δαφνηφόρου Απόλλωνα είναι από τα καλύτερα διατηρημένα και επισκέψιμα μνημεία· το μικρό Αρχαιολογικό Μουσείο Ερέτριας εκθέτει πολλά ευρήματα από την πόλη και τη γύρω περιοχή.
Στην πραγματικότητα ολόκληρη η Ερέτρια είναι χτισμένη πάνω στα θεμέλια της αρχαίας πόλης – σε όλη την έκταση του δήμου υπάρχουν ανοιχτοί αρχαιολογικοί χώροι, κάποιοι ανάμεσα σε κατοικίες. Αυτό είναι ιστορικά συναρπαστικό, έχει όμως και μια πολύ πρακτική πλευρά: για όσους αγοράζουν ή πωλούν ακίνητα στην Ερέτρια είναι συχνά πραγματικός μπελάς, γιατί η Αρχαιολογική Υπηρεσία ελέγχει πολύ αυστηρά κάθε οικοδομική εργασία, κάτι που μπορεί να καθυστερήσει ή να περιορίσει ανεγέρσεις και ανακαινίσεις.
Το αρχαίο θέατρο της Ερέτριας.
Φωτογραφία: Bdubosso, άδεια CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
Θέα από την ακρόπολη προς το θέατρο και το γυμνάσιο της Ερέτριας.
Φωτογραφία: George E. Koronaios, άδεια CC0 1.0 (Wikimedia Commons)
Τα θεμέλια του ναού του Δαφνηφόρου Απόλλωνα.
Φωτογραφία: Kolantreas, άδεια CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
Νεότερη ιστορία
Ανάμεσα στην καταστροφή της αρχαίας πόλης και την αναγέννησή της μεσολαβούν σχεδόν δύο χιλιετίες, κατά τις οποίες στο σημείο αυτό υπήρχε μόνο ένα μικρό, ασήμαντο χωριό. Η σημερινή Ερέτρια δημιουργήθηκε μόλις το 1824 – και η ίδρυσή της συνδέεται άμεσα με ένα από τα πιο τραγικά επεισόδια της Ελληνικής Επανάστασης: την καταστροφή των Ψαρών.
Τα Ψαρά, ένα μικρό νησί στο βορειοανατολικό Αιγαίο, ήταν μαζί με την Ύδρα και τις Σπέτσες ένα από τα σημαντικότερα ορμητήρια του ελληνικού στόλου στον αγώνα κατά των Οθωμανών. Στις 20 και 21 Ιουνίου 1824 ένας πανίσχυρος οθωμανικός στόλος επιτέθηκε στο νησί. Οι υπερασπιστές πρόβαλαν την τελευταία αντίσταση στο Παλαιόκαστρο και ύψωσαν εκεί τη σημαία με τη φράση «Ελευθερία ή Θάνατος», πριν ένας κάτοικος ανατινάξει την πυριτιδαποθήκη – επιτιθέμενοι και υπερασπιστές σκοτώθηκαν μαζί στην έκρηξη. Συνολικά περίπου 17.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν ή πουλήθηκαν ως σκλάβοι· το νησί, του οποίου ο πληθυσμός είχε ξεπεράσει τις 30.000 εξαιτίας των προσφύγων από άλλες κατεστραμμένες περιοχές όπως η Χίος, δεν συνήλθε ποτέ πλήρως.
Μέρος των επιζώντων διέφυγε και σκόρπισε στη νότια Ελλάδα. Μια ομάδα Ψαριανών προσφύγων εγκαταστάθηκε την ίδια χρονιά, το 1824, πάνω στα ερείπια της αρχαίας Ερέτριας και ίδρυσε εκεί νέο οικισμό, που αρχικά ονομάστηκε «Νέα Ψαρά» – το αρχαίο όνομα Ερέτρια επανήλθε αργότερα.
Για τον νέο οικισμό εκπονήθηκε το 1834 κανονικό ρυμοτομικό σχέδιο από τον Εδουάρδο Σάουμπερτ (Eduard Schaubert), έναν Γερμανό (Πρώσο) αρχιτέκτονα από το Μπρεσλάου, μαθητή του Καρλ Φρίντριχ Σίνκελ στην Ακαδημία Αρχιτεκτονικής του Βερολίνου. Ο Σάουμπερτ είχε λίγο νωρίτερα συντάξει σχέδιο για την Αθήνα και εφάρμοσε παρόμοιες αρχές στην Ερέτρια: μια σχεδιασμένη πόλη για περίπου 10.000 κατοίκους, που ενσωμάτωνε και προστάτευε συνειδητά τους αρχαιολογικούς χώρους μέσα στο ρυμοτομικό σχέδιο – ένας λόγος για τον οποίο οι ανασκαφές βρίσκονται μέχρι σήμερα μέσα στον σύγχρονο οικισμό.
Ανάμεσα στους Ψαριανούς πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή ήταν και η οικογένεια ενός από τους πιο γνωστούς ήρωες της Επανάστασης: του Κωνσταντίνου Κανάρη. Ο Ψαριανός μπουρλοτιέρης έγινε με τις νυχτερινές επιθέσεις του με πυρπολικά κατά του οθωμανικού στόλου σύμβολο του Αγώνα και αργότερα διετέλεσε πέντε φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας. Το σπίτι του κοντά στο λιμάνι της Ερέτριας, όπου έζησε έως τον θάνατό του το 1877, είναι σήμερα διατηρητέο μνημείο – παρά την ιστορική του αξία, όμως, παραμένει άδειο και αναξιοποίητο.
Το σπίτι του καπετάν Κανάρη στην Ερέτρια
«Το Νησί των Ονείρων» & άλλα
Ακριβώς μπροστά στην Ερέτρια βρίσκεται μια μικρή χερσόνησος, προσβάσιμη από μια στενή πεζογέφυρα, που οι ντόπιοι λένε «Πεζονήσι» – το νησί όπου πας με τα πόδια. Τη δεκαετία του 1960 δημιουργήθηκε εδώ ένα πολυτελές για την εποχή θέρετρο με ξενοδοχείο 52 δωματίων, 46 μπανγκαλόου, νυχτερινό κέντρο, γήπεδα τένις, μίνι γκολφ και βόλεϊ – και σύντομα έγινε γνωστό σε Έλληνες και ξένους επισκέπτες ως «Το Νησί των Ονείρων».
Το 2008 ο τελευταίος διαχειριστής εγκατέλειψε τις εγκαταστάσεις, εν μέσω διαφορών για ιδιοκτησιακά και μισθωτικά ζητήματα ανάμεσα στον ΕΟΤ, τον δήμο και άλλους εμπλεκόμενους. Από τότε ο χώρος ρημάζει: σπασμένα παράθυρα, σοβάδες που πέφτουν, πολλά δωμάτια λεηλατημένα. Έχουν μείνει τα ψηλά πεύκα που φύτεψε η πρώτη γενιά, τα κρυστάλλινα νερά και ένα μικρό, ενεργό μέχρι σήμερα ψαράδικο λιμανάκι ακριβώς δίπλα. Μια βόλτα στο «Νησί των Ονείρων» είναι γι’ αυτό εδώ και χρόνια ένας αγαπημένος, ελαφρώς μελαγχολικός προορισμός για όσους ενδιαφέρονται για τη νεότερη ιστορία του τόπου.
Το Νησί των Ονείρων: πευκοδάσος και εγκαταλελειμμένο ξενοδοχείο
Τα σημάδια της εγκατάλειψης είναι παντού.
Ανάμεσα στα πεύκα: μονοπάτια και κτίρια του παλιού θερέτρου.
Τα ερείπια του παλιού θερέτρου στο φως του δειλινού.
Ο μικρός κόλπος με θέα στα απομεινάρια του «Νησιού των Ονείρων».
Η παραλιακή με τις καφετέριες – η καρδιά της σημερινής Ερέτριας.
Το ψαράδικο λιμανάκι το σούρουπο.
Ηλιοβασίλεμα πάνω από τον Ευβοϊκό.
Ένα ήσυχο βράδυ δίπλα στη θάλασσα.
Τι μπορείτε να κάνετε σήμερα στην Ερέτρια
- Κολύμπι: αρκετές παραλίες με άμμο και βότσαλο μέσα στον οικισμό, με ρηχά, καθαρά νερά – ιδανικές και για οικογένειες με μικρά παιδιά.
- Περίπατος & πεζοπορία: η παραλιακή, το παράκτιο μονοπάτι προς το λιμάνι και μια βόλτα στο «Νησί των Ονείρων» προσφέρονται για μεγάλους περιπάτους.
- Ποδήλατο: η κυρίως επίπεδη περιοχή γύρω από την Ερέτρια είναι ιδανική για χαλαρές ποδηλατάδες.
- Ενοικίαση εξοπλισμού: ποδήλατα, σανίδες SUP και άλλο εξοπλισμό μπορείτε να νοικιάσετε από τοπικές επιχειρήσεις.
- Ψάρεμα (για ερασιτεχνικό ψάρεμα από την ακτή δεν χρειάζεται άδεια): από την ακτή, από το ψαράδικο λιμανάκι ή με ένα από τα μικρά εκδρομικά σκάφη.
- Υδάτινο πάρκο με νεροτσουλήθρες: το κοντινό Blue Water Park προσφέρει μια γεμάτη δράση μέρα για όλη την οικογένεια.
- Η Ερέτρια ως ορμητήριο: οι μικρές αποστάσεις προς τους αρχαιολογικούς χώρους, τη Χαλκίδα και την καταπράσινη ενδοχώρα της Εύβοιας κάνουν την Ερέτρια ιδανική βάση για ημερήσιες εκδρομές.
- Μουσεία: το μικρό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Ερέτρια και, σε μικρή απόσταση, το μεγαλύτερο Αρχαιολογικό Μουσείο Χαλκίδας με ευρήματα από όλη την Εύβοια.
Αθλητισμός & ελεύθερος χρόνος – τοπικές επιχειρήσεις
| Όνομα | Δραστηριότητα | Τηλέφωνο |
|---|---|---|
| Chalkida Tennis Academy | Τένις (στο ξενοδοχείο Negroponte) | 697 230 0657 |
| Fitness Life Eretria | Γυμναστήριο, Pilates, πυγμαχία | 22290 65338 |
| Eretria Fitness Box | CrossFit, Pilates | 697 327 9713 |
| Antoniou Water Sports | Jet ski, ενοικίαση SUP (Grand Bleu) | 698 411 8402 |
Εκδρομές & περιηγήσεις
Evia Tours & Cruises – το τοπικό γραφείο στην Ερέτρια διοργανώνει ημερήσιες εκδρομές, ιστιοπλοΐα, πεζοπορίες και διαδρομές με ποδήλατο βουνού στην Εύβοια.
👉 eviatours.com · Τηλέφωνο: 22290 64312
Κολύμπι μέσα στον οικισμό – άνετα και με παιδιά.
Μία από τις παραλίες της Ερέτριας.
Stand-up paddle στα ανοιχτά της ακτής.
Το ψαράδικο λιμανάκι
Το παράκτιο μονοπάτι σας καλεί για περίπατο.
Σκιά κάτω από τα πεύκα, δίπλα στο νερό.
Χαλαρή ζωή στην παραλία αντί για θορυβώδη νυχτερινή ζωή.
Beach bar με πισίνα «Η Τρελή Ροδιά»